Rivier de Brantas
Alfred Birney
Uitgeverij In De Knipscheer
ISBN: 9789062656691
106 pagina’s
Prijs: 16,50
De afgelopen decennia zijn er veel boeken geschreven over de relatie tussen Nederland en Indonesië. Veel van die boeken hebben betrekking op de tijd van Nederlands-Indië, de tijd dat Nederland het huidige Indonesië had gekoloniseerd en er de scepter zwaaide. Geschiedenisboeken, die meer dan eens een geromantiseerd verhaal vertellen over ‘Ons Indië’. Interessanter zijn dan ook de boeken die spelen in de tijd na de kolonisatie, de tijd waarin de landen de wonden likken en langzaamaan beseffen dat ze een geschiedenis delen die niet met één of twee generaties is verdwenen. ‘Rivier de Brantas’ van Alfred Birney is zo’n boek.
‘Rivier de Brantas’ is een roman, of eigenlijk een novelle, gezien het aantal pagina’s. Het is het verhaal van een 48-jarige gitarist die naar Indonesië gaat omdat een vriend hem heeft gevraagd in zijn plaats voor de ambassade te spelen. Na die plichtsvervulling gaat hij op zoek naar zijn roots. Zijn grootmoeder ligt ergens op Java begraven en hij besluit haar graf op te zoeken. Ondertussen maakt de gitarist kennis met Chinezen, Indonesiërs en Indo’s. Tijdens die ontmoetingen komen de verschillen tussen die bevolkingsgroepen naar voren en blijkt welke diepe sporen de koloniale geschiedenis heeft achtergelaten, in Indonesië maar ook in Nederland.
Hoewel het boek slechts 106 pagina’s telt, slaagt schrijver Alfred Birney erin veel te vertellen. En dan ook nog op een manier dat er eigenlijk geen vragen overblijven, al had het einde wat minder onverwacht mogen zijn. Want ‘Rivier de Brantas’ is veel meer dan het verhaal van een Nederlands-Indonesische gitarist die naar Java gaat om gitaar te spelen en vervolgens, als in een road movie, over het eiland trekt. Het is tevens het verhaal van zijn familie. Van zijn vader, zijn grootmoeder en van een “zus” die nog ergens op Java blijkt te wonen. Een familie zoals er zoveel zijn, uit elkaar gevallen na de kolonisatie. Tegelijkertijd slaagt de schrijver erin een overtuigend beeld van Indonesië als land te scheppen. Inclusief de dampende, tropische hitte, het in Nederlandse ogen krankzinnige verkeer en het vreemde voedsel dat een aanslag op je maag en darmen kan betekenen. Birney heeft niet veel zinnen nodig om dat beeld te schetsen. Met een zin als “Maar daar, in dat hotel, met die niet-aflatende karavaan van herriemakers langs mijn balkon, in het smorende Jakarta onder een deken van smog waar geen satellietcamara doorheen kon gluren, hoorde die gitaarmuziek niet thuis.” schetst Birney zo’n duidelijk beeld van Jakarta dat de stad zelfs zichtbaar wordt voor hen die er nooit zijn geweest en nimmer beelden van de stad hebben gezien.
De grootste verdienste van ‘Rivier de Brantas’ zit er echter in dat de schrijver verbanden blootlegt. Verbanden tussen Nederland en Indonesië, maar ook tussen Indonesiërs, Chinezen en Japanners. Het einde van de kolonisatie heeft veel mensen een nieuw leven gebracht. Hoewel iedereen op zijn eigen manier probeert er het beste van te maken, lijkt de geschiedenis nooit ver weg te zijn. Ze is altijd aanwezig, vaak sluimerend en onbewust.
Het boek is de afsluiting van een drieluik waarin eerder de novellen ‘Rivier de Lossie’ en ‘Rivier de IJssel’ verschenen. Echter, ook zonder die eerdere novellen kan ‘Rivier de Brantas’ probleemloos gelezen worden, zoals de recensent zelf heeft ondervonden. Want hoewel het aantal pagina’s beperkt lijkt, houdt ‘Rivier de Brantas’ zich uitstekend staande. En na het lezen stroomt het verhaal nog door. Als in een rivier waarbij de stroom nooit eindigt en het water altijd een weg zal vinden.
Ate Hoekstra
