De Killing Fields van Cambodja

Het is vooral de stilte die mij overvalt wanneer ik het Centrum voor Genocide Choeung Ek, bij Phnom Penh, binnenwandel en aan de kassa een kaartje koop. Ik ben bij een van de 300 Killing Fields van Cambodja. Waar iedereen die als vijand gezien werd voor het Rode Khmer regime vermoord werd. Kinderen, vrouwen en mannen. Meedogenloos, wreed, nietsontziend.

Tekst en foto’s Bert Vos

Een man met badge loopt mij tegemoet. Achter hem hangt een verzameling audiospelers met headphones. Zwarte snoeren bungelen als spaghettislierten in een streng naar beneden. “You country from”, vraagt hij fluisterend. “Holland,” zeg ik zachtjes terug. Tot mijn verbazing krijg ik een Nederlandstalige ‘gids’ mee.

MoordveldKilling Fields

Op het eerste oog is het veld een parkachtige omgeving met een boomgaard, rustieke vijver, veel groen en een vreedzaam ogende boeddhistische stoepa. Met kwetterende vogeltjes in de bomen en een aangename zonnewarmte in de vroege ochtend.  Als ik de koptelefoon opzet en op play druk doet een rustige donkere stem gewag van wat zich hier heeft afgespeeld. Dan verandert het decor in iets heel anders.

De rondleiding wordt afgewisseld met gruwelijke ooggetuigenverklaringen van bewakers en overlevenden. In mijn fantasie hoor ik de kreten van pijn die de lucht doorklieven en voel de aanwezigheid van de dolende zielen die met een doodsgrijns over mijn schouders meekijken.

Tragedie

Als Pol Pot en zijn Rode Khmertroepen op 17 april 1975 de Cambodjaanse hoofdstad Phnom Penh binnenmarcheren vermoedt niemand welke tragedie zich gaat afspelen. In drie jaar, acht maanden en twintig dagen tijd komt eenderde deel van de bevolking om, een miljoen en zevenhonderdduizend mensen. Een gevolg van het idee van de maoïstisch georiënteerde leiders om van Cambodja een boerenstaat te maken.

Arbeidersstaat

Binnen enkele dagen worden de steden leeggehaald en moet iedereen, ook kinderen en zieken, twaalf uur per dag op het land werken tot ze er letterlijk bij neervallen door honger, mishandeling, uitputting of ziekte. Onder meer het huwelijk, religie, onderwijs, cultuur en geld worden afgeschaft. Iedereen die als een gevaar wordt gezien vof niet in het plaatje past van zijn nieuwe arbeidersstaat, ‘waar iedereen gelijk is’, wordt vermoord. Vooral hoger opgeleiden, leraren en politici zijn de klos. Een vreemde taal kunnen spreken of een bril dragen is al genoeg om als staatsvijand te worden aangemerkt.

Killing Fields

Pol Pot

Littekens

Choeung Ek is een must als je Cambodja bezoekt om de geschiedenis te leren kennen van dit geplaagde land. Een gewonde natie die langzaam herstelt van jaren van oorlog die diepe littekens achterliet. Na de bevrijding werden hier 8985 lijken opgegraven. Ik arriveer bij het eerste informatiebord. Him Huy vertelt op de tape met een krakende stem hoe hier mensen van de vrachtwagens werden geslagen en in de hel terechtkwamen.

Moordwerktuigen

Via het kantoor van de beulen kom ik bij het eerste massagraf waar 450 slachtoffers begraven lagen. Het hele terrein is bezaaid met ondiepe kuilen waar zich de massagraven bevonden. Bij elk graf staat een bordje met daarop het aantal doden die aangetroffen werden. Iets verderop staat de voormalige opslagplaats voor de moordwerktuigen.

Pol Pot wilde dat er zo weinig mogelijk kogels verspild werden. Dus werden Killing Fieldskinderen tegen een boom geslagen, mensen de keel doorgesneden met scherpe takken van een bananenboom, gewurgd met staaldraad, gedood met een geweerkolf of pikhouweel.

Killing Fields

Hele families werden uitgemoord, bang als Pol Pot was dat ooit iemand verhaal zou komen halen over de Killing Fields zou getuigen. ‘Om het gras te spitten, moeten zelfs de wortels worden vermorzeld’, was een van zijn propagandaleuzen. Onder de doden waren negen westerlingen, vermoedelijk journalisten. Pol Pot deed er namelijk alles aan om de buitenwereld buiten te houden.

Ik loop langs een massagraf waarin 166 onthoofde lichamen zijn gevonden. Beulen die zelf het slachtoffer werden van Pol Pots moordmachine. Deze bewakers werden in het martelcentrum Tuel Sleng in Phnom Penh, tot bekentenissen gedwongen door zware martelingen.

Killing Tree

De meesten wisten niet eens waarom ze gevangen waren genomen. En bekenden alles, als de pijn maar ophield. “Het is beter om per ongeluk een onschuldig iemand te doden, dan een vijand te sparen”, was een van Pol Pots uitspraken. De Killing Tree is een op het eerste Killing Fieldsoog normale boom, die echter een duister verleden met zich meedraagt. Toen de plek werd ontdekt trof men bloed en resten van hersenen op de schors aan.

Nader onderzoek wees uit dat hier baby’s met hun hoofdje tegen de boom werden doodgeslagen.  Daarna moesten de vrouwen en overgebleven kinderen zich uitkleden. Ze werden vermoord en in een kuil gegooid. De stam hangt vol met gekleurde armbandjes en touwtjes om de kinderzielen hun rust te geven.

Mijn keel snoert zich dicht. Woede welt in mij op om zoveel achterlijke stompzinnigheid. Mijn hart gaat even te keer en ik voel een lichte prikkel achter de oogleden. De ochtendzon is fel geworden, het zoute zweet parelt langs mijn neus. Ik veeg met twee handpalmen in de ogen en over mijn gezicht. Een dodelijke vermoeidheid overvalt me en wil me naar de grond te trekken.

Gedenkstoepa

Overheersend aanwezig op de dodenakkers is de hoge gedenkstoepa. Binnen liggen op achttien verdiepingen schedels en botten van 5000 Killing Fieldsdoden, die nooit een begrafenis of crematie hebben gehad. Hier vinden hun zielen rust. De schedels zijn gerangschikt naar geslacht en de leeftijd toen ze stierven.

Vietnam maakte uiteindelijk een einde aan het bewind, waarna de Rode Khmerleider zich met overgebleven getrouwen terugtrok in de jungle.

Cambodja is nog lang niet klaar met zijn Rode Khmerverleden. Je buren kunnen de beulen van toen zijn. En niemand legt verantwoording af voor deze donkere periode.

Pol Pot is nooit veroordeeld. Hij leefde een aangenaam leven in zijn schuilplaats in de jungle. En werd ook nog eens opa. Hij stierf, onder verdachte omstandigheden, toen hij 82 jaar oud was.

Share and Enjoy:
  • Print
  • email
  • Google Bookmarks
  • Facebook
  • Twitter
  • Hyves
  • LinkedIn
  • NuJIJ
  • eKudos
  • MySpace
  • del.icio.us
 

Nieuwste verhalen in categorie Reportages en Achtergrond

 

1 reactie

  • Goed verhaal Bert. Ik heb dezelfde ervaringen bij mijn bezoek aan een van de Killing Fields en de Tuol Sleng-gevangenis in 2009. Maar hoe goed je het ook beschrijft (ik heb ook een poging gedaan) de lezer zal de gruwel niet kunnen bevatten. Zelfs als je de Killing Fields bezoekt, de verhalen aanhoort, de foto’s bekijkt, dan nog kost het moeite te accepteren dat dit werkelijk is gebeurd.

 
 
 
 

Nieuws