Kijken in de spiegel van de Japanse cinema

Films uit het verre, vreemde, mysterieuze Japan stellen menige bioscoopbezoeker voor raadsels. Maar hoe anders is het in de Japanse cinema eigenlijk? Welke thema’s worden aan de kaak gesteld? En wat voor overeenkomsten zijn er met de westerse cinema? Aziatische Tijger in gesprek met filmkenner en – duider Mark Meuldijk.

Japanse cinema

Harmonium

In de psychologische thriller Harmonium (2016) van regisseur Koji Fukada dringt een buitenstaander, een oude kennis van de vader, een ontzield gezin binnen. Het contact tussen man en vrouw en tussen vader en dochter is heel beperkt. De buitenstaander die binnendringt is een katalysator voor nog meer onheil, hij maakt het leed erger, juist omdat hij aardiger is dan de vader. Hij is attent en helpt de moeder in de huishouding, maar ook de dochter met haar harmoniumspel. Tussen vader en de binnendringer speelt echter een oude vete. De binnendringer heeft meerdere jaren gevangen gezeten wegens een moord waar de vader ook bij betrokken was. De binnendringer lijkt uiteindelijk op een gruwelijke manier wraak te nemen. Mark Meuldijk: “Of het een bewuste wraakactie is van deze buitenstaander blijft onduidelijk, dat is juist ook het goede aan de film.”

Japanse cinema

Harmonium

Harmonium

Er zijn in Japan volgens Meuldijk veel films waarbinnen een diepere laag voorkomt vanuit horror. “Sowieso produceert het land veel horrorfilms. Ook keren in de fantasiewereld doden vaak terug in het normale leven, en werken dan ontwrichtend op een gezin. Er heerst een sterk geloof in het voortbestaan van doden in welke vorm dan ook. Voorouderverering is dus van groot belang, want de doden moeten te vriend worden gehouden. De waarschuwing is: veronachtzaam niet wat er in het verleden is gebeurd en wat je anderen hebt aangedaan. Allerlei onderdrukte emoties kunnen zo weer komen bovendrijven.” Hij vervolgt. “Dat het contact tussen de ouders in Harmonium zo hopeloos is, komt door die moord van jaren terug. Daardoor is de vader een totaal steriele persoon geworden, niet in staat tot enige emotie, ook al ziet hij er dan nog zo stabiel uit.” Harmonium is volgens Meuldijk meeslepender dan een doorsnee horrorfilm. “De regisseur speelt met het genre. Hij heeft van zijn personages mensen van vlees en bloed gemaakt. Waar je soms verwacht dat er nog meer horror zal komen, geeft hij plotseling een heel andere draai aan het verhaal. Bovendien heeft de film een open einde.”

Japanse cinema

After the storm

After the Storm

“Een van mijn andere favoriete regisseurs is Hirokazu Koreeda. Zijn laatste film, After the Storm (2016), is tamelijk autobiografisch, en niet zonder zelfspot. Zo zegt de hoofdpersoon, Ryota Shinoda, dat hij een laatbloeier is. Waarop de moeder ad rem reageert dat het bij hem allemaal wel erg laat komt.”  In de film wordt de zelfhaat bij de hoofdpersoon goed voelbaar. Meuldijk: “Dat is niet zonder reden: hij heeft niets van zijn leven gemaakt, is gokverslaafd, geen goede vader, manipuleert de klanten van zijn privédetectivebureau, stalkt zijn ex-vrouw en besteelt zijn moeder.”

Japanse cinema

After the storm

Zelfinzicht

In veel van deze films moeten de hoofdpersonen het maar doen met wie ze zijn? Meuldijk: “Je kunt het ook positiever uitdrukken, ze komen tot zelfinzicht: ‘zo zit ik in elkaar en nu maar eens kijken of er nog iets aan valt te veranderen.’ In After the Storm komt de hoofdpersoon tijdens die storm nader tot zijn zoontje en als kijker mag je hopen dat hij het eerstkomende geld dat hij verdient niet weer meteen naar het gokken brengt.” De grote vraag is of Japanse films nu zo wezenlijk afwijken van westerse films. “Wanneer we ons richten op het zogenoemde alternatieve filmcircuit, zijn de verschillen waarschijnlijk niet eens zo groot. Juist omdat iets als seksualiteit in de mainstream cultuur bijvoorbeeld weggedrukt wordt, is er een undergroundcultuur waar het juist wel vertoond wordt. Japanse alternatieve films zijn, net zoals in het Westen, ook erg maatschappijkritisch.

De kritiek van alternatieve filmmakers is dat de Japanse samenleving zo steriel is geworden dat deze onleefbaar lijkt te worden. Door het moeten maken van carrière, alle hightech, de robotisering, neemt de gevoelloosheid toe en wordt het uiten van emoties alleen maar nog meer onderdrukt. Waarschijnlijk uiten Japanners in het dagelijkse leven hun emoties echter meer dan in deze films. In films wordt het maatschappelijk ongenoegen immers flink uitvergroot om de boodschap duidelijk te maken. Er is sprake van erg bevlogen en geëngageerde regisseurs die hun visie in deze films stevig willen laten doorklinken. Daarin lijken ze uiteraard volledig op westerse regisseurs.”

Japanse cinema

After the storm

Japanse cinema

Maar onze blik op de Japanse cinema is uiteraard beperkt, stelt Meuldijk. “Allereerst krijgen wij in het Westen heel weinig van Japanse en andere Aziatische cinema te zien. Het is maar het topje van de ijsberg, vaak de meer artistieke films, terwijl er heel veel genres zijn. Daarom is het erg moeilijk een overall oordeel te geven over de cinema van een land. Ik ben ook een beetje tegen het idee te oordelen over een nationale cinema, want cinema is zo’n internationaal medium. Japanners hebben zoveel overgenomen van Hollywood en omgekeerd hebben ze Hollywood beïnvloed, enzovoorts.”

Share and Enjoy:
  • Print
  • email
  • Google Bookmarks
  • Facebook
  • Twitter
  • Hyves
  • LinkedIn
  • NuJIJ
  • eKudos
  • MySpace
  • del.icio.us
 

Nieuwste verhalen in categorie Japan

 

Geen reacties

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

 

 

 
 
 
 

Nieuws