Recensie: Het kind met de Japanse ogen

Door Bert VosHet kind met de Japanse ogen

De semi-autobiografische roman ‘Het kind met de Japanse ogen’ begint in voormalig Nederlands-Indië. Een jonge man van 20 jaar oud, zoon van een Indo-Europese vader en een Javaanse concubine, tekent in 1939 voor het koloniale leger en treedt in dienst van de Nederlandse overheid, terwijl de wereld op zijn vesten schudt. Japan bezet in 1942 Indonesië en hij komt in Japanse krijgsgevangenschap terecht. Daar moet hij dwangarbeid verrichten aan de beruchte Birma-Siamspoorlijn.

Na drieënhalf jaar van ontberingen wordt hij bevrijd en denkt de draad van zijn leven weer op te pakken en zijnfamilie terug te zien terwijl hij in Thailand herstelt. Maar de Nederlandse overheid stuurt hem naar de volgende oorlog: de zogenaamde politionele acties oftewel de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog die in zijn geboorteland losbarst. Een oorlog die hij op de gevoelige plaat zet met zijn fotocamera.

Als in december 1949 de soevereiniteitsoverdracht plaatsvindt vertrekt hij met zijn prille gezin naar Nederland. Daar valt hij ten prooi aan herinneringen en trauma’s. Die strijd wordt er niet gemakkelijker op als blijkt dat zijn eerste zoon de ogen van de vijand heeft. Als een kaïnsteken dat hij zijn leven lang met zich mee zal moeten voeren. Het boek van Reggie Baay is een documentaire (anti-)oorlogsroman over de gruwelijke en onontkoombare gevolgen van de oorlog. Maar gaat ook over de veerkracht van de mens die, hoe wreed het lot ook is, altijd blijft zoeken naar manieren om te overleven.

Het kind met de Japanse ogen

IND-490323-INDONESIE: Een Nederlandse patrouille trekt langs een sawah
ANPFOTO/LVD

Schoenendoos

De jongeman van twintig die zich enthousiast aanmeldt voor iets wat hij niet kan overzien is de vader van Reggie Baay (1955.) Zijn Indische ouders stonden toevallig aan de verkeerde kant van de geschiedenis, zegt hij. Over dat verleden, dwangarbeider bij de Birma-Siamspoorlijn en soldaat tijdens de politionele acties, werd zoals bij veel van deze gezinnen thuis niet gepraat. Maar als de auteur na het overlijden van zijn ouders een schoenendoos vol negatieven vindt, begint hij aan een speurtocht die leidt tot het boek ‘Het kind met de Japanse ogen’.

Baay beschrijft hoe is het om op te groeien met een vader die lijdt aan nachtmerries en in een paniekreflex wegduikt als er een vliegtuig overvliegt en een moeder die regelmatig zichtbaar wordt overvallen door gruwelijke herinneringen, verstijft en naar adem hapt. Zijn ouders worden achtervolgd door hun ervaringen tijdens de Japanse bezetting in Nederlands-Indië. “Ze spraken niet over wat ze hadden meegemaakt. Nooit”, vertelt Baay in een interview in De Gelderlander. “Maar tegelijkertijd was het altijd en alom aanwezig. Vooral door wat ze niet zeiden.” Hij heeft er nu begrip voor. “Het was te erg om over te praten. Bovendien wilden ze hun kinderen die gruwelijkheden besparen.”

Het kind met de Japanse ogen

Vader Reggie Baay met zoon

KNIL-leger

De persoonlijke geschiedenis van zijn ouders, zijn moeder overlijdt jaren na zijn vader, ontrafelt hij wanneer hij een koffertje met foto’s, documenten en dagboeken in handen krijgt. Dat resulteert na zeven jaar in zijn eerste boek: ‘De ogen van Solo’. Een autobiografisch getinte roman over zijn vader die als soldaat van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) het zwaar heeft onder het Japanse regime. Tijdens de bouw van de Birma-Siam spoorlijn waar hij te werk werd gesteld stierf bijna de helft van de 250.000 dwangarbeiders door de barre omstandigheden.

Baay beschrijft in ‘Het kind met de Japanse ogen’ hoe na de Japanse capitulatie de ex-krijgsgevangen KNIL-soldaten, verzwakt en getraumatiseerd, door de Nederlandse regering worden ingezet bij de strijd tegen de Indonesische ‘opstandelingen’. Ook de moeder van Baay maakt veel ellende mee. Als tienermeisje op Sulawesi is ze getuige van moordpartijen door de Japanners en zit ze in een kamp. Daarna komt de onafhankelijkheidsstrijd met geweld uit beide kampen. Inmiddels getrouwd en hoogzwanger wordt ze door een kogel geraakt en breken de vliezen waarna het kind met de Japanse ogen wordt geboren. Oorlogstrauma’s kunnen tot drie generaties kunnen worden doorgegeven. Reggie en zijn broer mochten niet huilen, werden streng opgevoed en voelden altijd een spanning over dat wat niet werd uitgesproken was.

Het kind met de Japanse ogenOorlogsmisdaden

De inhoud van de koffer brengt de auteur in Thailand, Bali, Sumatra, Java, Celebes en Sulawesi. Hij spreekt nabestaanden die hem onder meer vertellen over een bloedbad in een dorp door de Nederlanders, die duizenden bewoners het leven heeft gekost en meer van deze oorlogsmisdaden waar in de Hollandse pers en in de politiek nauwelijks aandacht werd gegeven of wat werd weggewuifd.

Wreedheid, sadisme, verkrachtingen, honger, waanzin, moord en plunderingen. Dat was dagelijkse kost tijdens de zogenaamde politionele acties. Waarbij de andere kant zich ook niet onbetuigd liet. Daarbij worden de ‘KNILLLERS’ ook nog eens achtergesteld bij de jonge militairen die uit het vaderland zijn overgebracht om de Nederlandse belangen te behartigen. Minder soldij, de gevaarlijkste klussen opknappen en na de oorlog gewoonweg ontslagen uit het leger.

Verslag Reggie Baay

Zijn verslag van zijn reis wordt afgewisseld met wat zijn vader allemaal meemaakt en vastlegt met zijn camera. Het verhaal van 375 pagina’s eindigt met hoe het afloopt met de broer van de auteur. Je wil deze roman zo snel mogelijk uitlezen omdat het je vasthoudt en uitdaagt om meer te willen weten. Het is een naslagwerk dat een belangrijk deel van een zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis beschrijft. Een boek dat iedereen moet lezen. Vooral de jongere generatie, zodat ze weet wat daar ooit gebeurd is: in de groene dessa, onder de strelende zon en de wuivende palmbomen en op de onschuldig ogende bounty-stranden

De schrijver was redacteur voor het tijdschrift Indische Letteren. Hij publiceerde artikelen over het koloniale verleden en studeerde koloniale geschiedenis en letterkunde. Door zijn naspeuringen heeft Baay, zoals hij zegt, alleen maar meer mededogen en respect gekregen voor zijn vader en moeder. Dit laatste boek is een eerbetoon aan de generatie van zijn ouders.

Het kind met de Japanse ogen
Reggie Baay
Uitgeverij Atlas Contact
Pagina’s 384
€ 22,99
ISBN: 9789025453374

Share and Enjoy:
  • Print
  • email
  • Google Bookmarks
  • Facebook
  • Twitter
  • Hyves
  • LinkedIn
  • NuJIJ
  • eKudos
  • MySpace
  • del.icio.us
 

Nieuwste verhalen in categorie Indonesië

 

Geen reacties

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

 

 

 
 
 
 

Nieuws